Yaratıcılık Nedir? Edebiyat ve Yaratıcılık

Bu makalemizde yaratıcılık nedir sorusunun yanıtını verirken, aynı zamanda yaratıcı olmakla alakalı bir takım öneriler vereceğiz.

Yaratıcılık için: “Dans eden bir yıldız doğurabilmesi için, insanın içinde kaos olmalıdır,” der, ünlü yazar Friedrich Nietzsce. Baktığımız zaman gerçekten de doğru olduğunu görebiliriz. George Orwell Hayvan Çiftliği’ni, Aldous Huxley Cesur Yeni Dünya’yı ya da Walter M. Miller JR. Leibowitz İçin Bir İlahi’yi içlerindeki durgun denizden çekip çıkarmamıştır; aksine, yaşadıkları dönemin kasırgalarının içine atlamış, gözlerini açıp bakma cesaretini göstermiş ve nihayetinde kasırganın içinden çekip çıkardıklarıyla çarpıcı metinler, geleceği şekillendiren dosyalar kaleme almışlardır.

Peki bu insanların, bu büyük yazarların yaratıcılık konusunda milyarlarca insandan farkı neydi? Nasıl oluyordu da gözler önünde olduğu halde hiç kimsenin fark edemediği şeyleri görebiliyor ve bu gördüklerini içlerinde kaosta harmanlayıp okuyuculara sunuyorlardı? 

Girişteki alıntıya biraz destek mahiyetinde, Muhteşem Gatsby’nin yazarı F. Scott Fitzgerald’dan alıntı yapalım; “Birbiriyle çelişen iki düşünceniz varsa, güzel bir roman yazabilirsiniz.”

Yaratıcılık Nedir?

Yaratıcılık nedir sorusunun en temiz haliyle anlamı şöyledir; olmayan bir şeyi hayal etmek, bir konuda herkesten farklı yollar izleyebilmek, yeni fikir ya da fikirler geliştirebilmek demektir. Edebiyatta yaratıcılık oldukça önemli bir konu olduğu için, bu yazımızda kıyısından köşesinden yaratıcılık, zeka, sanat, kişisel gelişim gibi konulara değineceğiz.

Öncelikle yaratıcılık nedir sorusunu tek bir görselle yanıtlamaya çalışalım; aşağıdaki karikatür, oldukça yaratıcı bir karikatür olmamış mı sizce de? (Kime ait olduğunu not almamışım, üzgünüm.)

Yaratıcılık

Hemen üstteki karikatür, bir olay ya da durumu farklı bir bakış açısıyla işlemiş. Koyun saymayı, kişinin yaratıcılığıyla birleştirip ortaya eğlenceli ve yaratıcılık konusunda iyi bir örnek çıkartmış. Aslında  yaratıcılık ve zeka ilişkisine dair güzel bir örnek olmuş.

Edebiyatta yaratıcılığın da aslında üstteki karikatürden hiçbir farkı yok; birisinde çiziyor, diğerinde yazıyorsun. Bir olaya ya da duruma farklı bir bakış açısı getirmek, farklı bir üslupla kaleme almak ve insanlara etki edebilmek oldukça önemli. Bu da, yaratıcılık konusunu öne çıkarıyor ki, yazının başında isimlerini verdiğimiz insanlar oldukça güzel örnekler. Yeni bir dünya, yeni bir sistem yaratmak ya da geçmişteki bir olaya farklı bir bakış açısıyla yaklaşmak oldukça “zordur.”

Şiirleri ele alalım; iyi diye nitelendirdiğimiz her şiir mutlaka yaratıcılık örneği gösterir. Aşağıda Ümit Yaşar Oğuzcan’ın Sana Bir Tanrı Getirdim şiirinden bir parça yer alıyor;

Deli dolu akan nehirlerden tas tas sular içtik
Öyle ateşlerle doluydu yüreklerimiz öyle tutkundu
Karlı dağların serinliğinde uyurduk geceleri
Deniz fenerinin ışığında yıkanırdık
Köpükten bir çalkantıydı içimizde zaman
Ne yana baksak denizdi, maviydi, ışıktı
Sonra bir çaresizlikti zifir
Akıntıya kapılmış gemiler gibiydik

Gördüğünüz gibi şiirden -tabiri caizse- yaratıcılık akıyor. İlk satır aslında ikinciyi tamamlıyor; içi aşkla yanan şair ve şiire konu kişi, ateşlerini söndürebilmek adına -kim bilir neyi kast ediyor- su içiyorlar. Bu sular elbette temsili.

Eğer Ümit Yaşar Oğuzcan bu şiiri oldukça düz bir şekilde kaleme alsaydı, herkesin söylediği şeyleri söylemiş olmaz mıydı? Burada devreye, usta şairin yaratıcı yazarlık meziyeti, diğer şiirlerinde olduğu gibi ön plana çıkıyor. Nietzsche’nin “kaos”u, Ümit Yaşar Oğuzcan’ın içinde oldukça fazla, değil mi?

Yaratıcı yazarlık ya da şairlik doğuştan gelen bir meziyet değildir. Yazarlık Doğuştan Gelen Bir Yetenek mi? isimli makalemizde bu konuyu açıklamaya çalıştık, okumak isteyebilirsiniz.

Edebiyatta Nasıl Yaratıcı Olunur?

“Eğer okumaya vaktiniz yoksa, yazmaya da vaktiniz yok demektir. Bu kadar basit.” Stephen King, yazmak söz konusu olduğunda nasıl başarılı olunabileceğine dair harika bir öğüt, eleştiri sunmuş. Aynı sözü yaratıcılık, yaratıcı yazarlık söz konusu olduğunda da dile getirebilir miyiz? Elbette.

Eğer bir konu hakkında fikir sahibi değilseniz, o konu hakkında elbette bir şey yazmanız beklenemez. Eğer üzerine bir şeyler yazacak kadar fikir sahibi olmadığınız bir konuda yaratıcı olmayı bekliyorsanız, büyük bir hata ediyorsunuz. Zira yaratıcılık, gelişen zeka ile birlikte, tamamen kendinizi geliştirmeniz, kişisel gelişim denen şeyi sürdürmeniz sayesinde ortaya çıkacaktır.

Aslında bana kalırsa, edebiyatta yaratıcılık, yazmak eylemiyle neredeyse aynı anlama geliyor (nasıl olunur konusunda). Çünkü her ikisinde de kesinlikle iyi bir okur olmanız ve kesinlikle devamlı yazmanız gerekiyor. Zira Stephen King, iyi bir yazar olmanın sırrının çok okumakla beraber, her gün, hiç atlamadan, anlamsız bile olsa yazmaktan geçtiğini dile getiriyor. Elbette her gün biraz abartı gibi görülebilir ama Stephen King’in başarısına bakılırsa, göz ardı edilmemesi gereken bir öneri gibi geliyor.

Peki yaratıcılık daha fazla nasıl geliştirilir? Zeka, sadece roman ya da öykü okuyarak gelişebilir mi? Bence yeterince gelişmez. Zeka ya da yaratıcılık, sadece kitap okuyarak gelişebilir mi? Belki, ama birçok bilgiden, deneyimden yoksun kalındığında, kişisel gelişim arzu edildiği gibi hızlı olmayacaktır. Örneğin, iyi bir film izlemek, iyi bir karikatür, heykel ya da resim görmek bazen bir kitap okumaktan daha fazla fayda sağlar. Bunun ne zaman ve nasıl olacağı belli olmayacağı gibi, ne kadar fayda sağlayacağı da önceden bilinemez.

Yaratıcılık ve zeka gelişimleri için ünlü yazarlar özel olarak neler yapıyorlar dersiniz?

Hiçbir şey. Çünkü hayatlarına baktığınız zaman, kişisel gelişim, yaratıcılık ya da yaratıcı yazarlık konularında daha güçlü olabilmek adına yapmaları gereken şeyleri “özellikle” yapmıyorlar, zaten hayatlarının bir parçası haline getirmişler. Bir işe, kendimi geliştirmeliyim, diye düşünerek değil de, zevk alarak başladığınızda, aslında onu bir amaç olarak yapmazsınız ve bu da sizi yormaz. Zevk alır ve keyfini çıkartırken, hiçbir zorlamaya gerek kalmadan kendinizi, meziyetinizi de geliştirmiş olursunuz.

Yaratıcılığı Geliştirmek İçin Hangi Kitapları Okumalı?

Bu konunun, yani kitap önermenin ne kadar tehlikeli olduğuna şu yazımda değinmiştim. Aslında aşağıda önerebileceğim kitaplar, aynı zamanda yazarlık meziyetini geliştirmek için de önerdiğim kitaplar. Kurgu, üslup ve teknik açıdan çok beğendiğim ve fark yarattığına inandığım bu kitaplar, kesinlikle okunması gereken kitaplar listesinde olmayı hak ediyor.

Jose Saramago – Körlük: Nokta ve virgül dışında hiçbir noktalama işareti kullanmayan Saramago’nun yazım tarzı, daha önce okumadıysanız sizi biraz yoracak ama oldukça çok şey öğreneceksiniz.

Franz Kafka – Dava: Eleştiri nasıl yapılır, hukuk sistemi nasıl yerilir? İşte en yaratıcı şekliyle, Dava.

Ursula K. Le Guin – Karanlığın Sol Eli: Yeni bir dünya yaratmak ve bu dünyada ideolojileri karşılaştırmak. Gerçekten olağanüstü bir eser. Zaten Ursula’dan başka nasıl bir eser beklenir ki?

Herman Hesse – Siddartha: Buda, nasıl “Buda” oldu? Yürüdüğü yolda bilgiye açlığını nasıl giderdi? Öğrenmek için, kendini terbiye etmek için nasıl bir sabırla yol aldı? Masalsı diliyle, kesinlikle baş ucunda olması gereken bir roman ve aynı zamanda, Herman Hesse’in harika yaratıcılığı ile, Buda’nın hayatına tanık olma şansı.

Antoine de Saint-Exupery – Küçük Prens: Herkes çocuk kitabı olarak görüyor ama bana kalırsa büyüklerin çocuklardan önce okuması gereken bir kitap. Sunduğu eleştirilerle, bir eleştirinin en fazla nasıl yaratıcı bir şekilde kaleme alınabileceğinin en güzel örneklerinden bir tanesi.

George Orwell – 1984: Elbette bu kitabı biliyorsunuz, ama yine de birkaç kelime söylemek istedim. George Orwell’ın birçok kitabını okudum, sade ama “şatafatlı” eserleri her zaman kanımı dondurmuştur. Hele ki Paris ve Londra’da Beş Parasız isimli eserini kesinlikle öneririm. 1984’te, literatürümüze soktuğu o kadar çok şey var ki… Büyük Birader, Nefret Seansları bunlardan sadece ikisi ve aslında yaratıcılığını anlamak için yeter de artar bile.

Peki, yukarıdaki birkaç örnekten yola çıkarak, bu insanların yaratıcı yazarlık konusundaki yetenekleri nereden geliyor? Şundan eminiz ki, hepsi çok iyi birer okur, gözlemci ve çalışkan birer yazar. Yaratıcılıklarını, büyük ölçüde gözlem yeteneklerine ve okuma aşklarına borçlular. Eğer iyi bir gözlemci olmasaydı, George Orwell 1984’teki tespitleri yalnızca okuyarak yapabilir miydi? HAYIR. Her şey okuyarak öğrenilmez.

Tekrar ediyorum; kişisel gelişim, alabildiğiniz her şeyi alabilmektir. İçinizde “kaos” oluşmaya başladığında, “birbiriyle çelişen düşünceler” içinizi kemirmeye başladığında, kişisel gelişim hızla ilerliyor demektir. Bu da, elbette ki yaratıcı yazarlık konusunda çok daha iyi yerlere doğru emin adımlarla ilerlediğiniz anlamına geliyor.

Aslında bu yazıda yaratıcı yazarlık atölyeleri (ya da yazarlık atölyeleri) hakkında da birkaç kelime yazmak istiyordum ama başlı başına bir konu olduğu kararına vardım ve ilerleyen süreçlerde yazmaya karar verdim.

Kitap yazmak istiyorsanız, Kitap  Yazmak İstiyorum Diyenlere Öneriler isimli makaleyi okuyarak önerilerimize göz atabilirsiniz.

Ayrıca eğer bir kitap yazdıysanız ve yayımlatmakta güçlük çekiyorsanız Kitap Bastırmak Neden Zor? ve ardından Kitabınız Gerçekten Yayımlatmaya Hazır mı?  isimli makaleleri okumanızı öneririz. Herkesin (bizim de) yaptığı hataları sıraladık. Faydalı olacağını düşünüyorum.

Yaratıcılık ve Edebiyat konusunu da böylece açıklamış olduk. Eğer sizler de deneyimlerinizi ya da bilgilerinizi paylaşmak isterseniz, Deneyiminizi Paylaşın sayfamızı ziyaret etmenizi öneririz. Hem bilgilerinizi tazelemiş olur, hem de yazar ve yazar adaylarına kendi bakış açınızla önerilerde bulunabilirsiniz.

Yazar: Baturalp İlkay Gülten

Odyometrist. Anı Hırsızı isimli öykü kitabının yazarı. YazarOlmak.com'da yazar ve yazar adaylarıyla beraber kendini geliştirmeye çalışan bir gönüllü.

Yazılar E-posta Adresinize Gelsin
Hiçbir Şeyi Kaçırmayın

Nasıl yazar olunur? Kitap yayımlatmak neden zor? Bir öykü kaleme alırken nelere dikkat edilmesi gerekir? Başarılı yazarların yazar adaylarına önerileri nelerdir? Gibi sorular soruyorsanız, cevapları e-posta kutunuza gelsin.

Abonelik için teşekkürler

Bir şeyler yanlış gitti.

One Response - Add Comment

Yorum Yazın

Yazılar E-posta Adresinize Gelsin
Hiçbir Şeyi Kaçırmayın

Öğrenme isteğiyle dolu olanların arasına katılın

Abonelik için teşekkürler

Bir şeyler yanlış gitti.