Şiir Nedir? Şiir Türleri Nelerdir?

Bu makalemizde, şiir nedir, şiir türleri nelerdir, sorularına yanıt verirken, aynı zamanda pastoral şiir, didaktik şiir, akrostiş şiir, satirik şiir, lirik şiir gibi şiir türleri ve şiirin özellikleri gibi konulara yer vereceğiz.

Şiir Nedir?

Edebiyat türleri arasında kökü en eskiye dayananı şiirdir. Şiir kelimesinin kalıplara sığdırılan belirli bir açıklaması olmasa da, şairler kendilerine göre şiirin ne demek olduğunu yorumlamıştır. Bir örnek vermek gerekirse Cahit Sıtkı Tarancı’ya göre şiirin tanımı şöyle olmaktadır;

Şiir, sözcüklerle güzel şekiller kurma sanatıdır.
Cahit Sıtkı Tarancı

Şiiri düz yazıdan ayıran en önemli unsurlar, ölçü, mısra ve ahenktir.

Edebiyat ve özellikle Türk Edebiyatı konu olduğunda akla ilk gelenlerden birisi, ince bir zeka ile yazılmış aşk şiirleri olmaktadır. Birbirinden güzel aşk şiirleri yazarak edebiyatımıza mal olmuş yazarlar, duygu dolu şiirleri ile hayal ve aşk dünyamızı renklendirmiş, ruhumuza serinlik vermeyi başarmışlardır.

Türkçe’de aşk şiirleri önemli bir yer tutmakta olup, Türk Edebiyatının başlangıcından günümüze kadar etkin bir şekilde varlığını sürdürmüş, sürdürmeye de devam etmektedir. Edebiyatımızın önemli bir parçası olan aşk şiirleri, kinayeli aşk sözleri şeklindeki eklemelerle duygu dünyamızda çıktığımız gezintilerde, en önemli yol arkadaşlarımız arasında yer almıştır.

Türkçe’de aşk şiirleri dönem dönem akrostiş şiir şeklinde yazılmış, bazı dönemlerde pastoral şiir, satirik şiir, lirik şiir ve epik şiir gibi farklı türlerde edebiyat dünyamızın önemli parçaları halinde kendisini göstermiştir.

Aşk sözleri yazmakta üstün yeteneğe sahip usta kalemler, duygu dünyamızı derinlemesine yoklayarak kaleme aldıkları şiiri, ruhumuzun derinliklerine en ince ayrıntısına kadar işlemede önemli bir başarı sağlamışlardır. Kaleme alınan bu aşk sözleri, bazen önemli şairler tarafından akrostiş şiir şeklinde edebiyatımıza dahil edilmiş, sevenlerin beğenisine sunulmuştur.

Şiir Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Mısra: Tek satırlık ölçülü ve anlamlı nazım birimlerine denir.

Nazım Birimi: Mısra kümelerine denir.

Beyit: Aynı ölçüde anlam bütünlüğü oluşturan, iki dizeden oluşan nazım birimidir.

Ölçü (Vezin): Şiirlerde dizelerin hece sayısı veya ses değeri bakımından uyumlu olmasıdır.

Hece Ölçüsü: Dizeleri oluşturan sözcüklerin hece sayılarının eşit olduğu ölçüdür. Edebiyat tarihimizde aruz ve hece ölçüsü kullanılmış olup, şu an en fazla serbest şiir (ölçüsüz) tercih edilmektedir.

Aruz Ölçüsü: Dizelerdeki hecelerin uzun ve kısa, açık ve kapalı olmasıdır. Kısa heceler nokta (.), uzun heceler çizgi (-) ile gösterilir.

İmale: Aruz kalıbına uysun diye kısa hecenin uzun sayılması anlamına gelir.

Zihaf: Uzun heceleri kısa okumak anlamına gelir.

Serbest Ölçü: Hece sayısı ya da uzunluğu dikkate alınmaz.

Konularına Göre Şiir Türleri Nelerdir?

Şiir türleri konusunda bilgi sahibi olmak önemli. Eğer yazar olmak istiyorsanız, şiir türleri hakkında biraz olsun bilgi sahibi olmanız gerekecektir. Eğer üniversite sınavına girecekseniz, Türkçe sorularında sizi öne geçirecektir. Hiçbir amacınız yoksa bile, entelektüel birikiminize şiir türleri konusunu da eklemeniz faydanıza olacaktır. Böylece bir şiir okurken, şiirin hangi şiir türleri arasında yer aldığını görebilirsiniz. Hemen şiir türleri ve örnekleri hakkında daha fazla bilgi edinelim.

Konularına göre şiir türleri:

  1. Lirik Şiir
  2. Pastoral Şiir
  3. Epik Şiir
  4. Didaktik Şiir
  5. Satirik Şiir
  6. Dramatik Şiir

1. Lirik Şiir

Duygu ve düşüncelerin coşkulu bir üslupla özetleyen şiire lirik şiir denir. Eski Yunan edebiyatında şairler şiirlerini Lyra (lir) adı verilen bir sazla söyledikleri için bu tarz şiirlere lirik denmiştir. Lirik şiir, dünya edebiyatında en çok işlenen ve sevilen şiir türüdür. Lirik şiir, insan yüreğine seslenen, insanı duygulandıran, coşkulandıran şiirler olma özelliğini taşır. Batı edebiyatında Rönesans devrim şairlerinin (Petrerca, Ronsard) daha sonra da ilke olarak içe kapanıklığı benimseyen romantik şairlerin (Lamartine, Hugo, Goethe, Schiller) duygusal ve öznel bir nitelik gösteren şiirlerin bu türün başarılı örnekleridir.

Lirik şiir genel olarak dramatik şiir ile karıştırılsa da, dramatik şiir ile arasında fark bulunmaktadır. Lirik şiirler daha çok insanı duygulandıran, coşkulandıran tarzdayken, dramatik şiir, genel anlamda tiyatro eserleri kaleme alınırken kullanılmıştır.

Lirik Şiir Örneği:

Ne zaman seni düşünsem
Bir ceylan su içmeye iner
Çayırları büyürken görürüm
Her akşam seninle
Yeşil bir zeytin tanesi
Bir parça mavi deniz
Alır beni
Seni düşündükçe
Gül dikiyorum elimin değdiği yere
Atlara su veriyorum
Daha bir seviyorum dağları

İlhan Berk

2. Pastoral Şiir

Çoban ve kır yaşamını, doğa güzelliklerini özetleyen şiirlere pastoral şiir adı verilmiştir.

Pastoral şiirlerin her türlü süsten, yapmacıklıktan, gösteriş ve söz oyunlarından uzak bir yapısı vardır. Bunlara bukolik şiir (çoban şiiri) adı da verilir.

Pastoral şiir de kendi arasında ikiye ayrılır:

İDİL: Bir ozanın ya da çobanın ağzından yazılıp kır yaşamının çekiciliğini, güzelliğini anlatan kısa şiirlere, pastoral şiir altında idil şiir adı verilir.

EGLOG: Birkaç çobanın karşılıklı atışma yöntemiyle oluşturulan, aşk ve kır yaşamı üzerine duygu ve düşüncelerini yansıtan, edebiyat dünyamızda çok sık rastlanan pastoral şiir türlerine denir.

Pastoral Şiir Örneği:

Avludan geçtiğini gördü gelinin
Suya gidiyordu öğle güneşinde
Ardında bebesi yalınayak
Geride Karabaş
Tozlu yoldan
Söğütlerin oradaki çeşmeye
Yalağında bulutlar yıkanan çeşmeye

Oktay Rıfat

3. Epik Şiir

Epik kelimesi, Yunancada destan anlamındaki “epope”den gelmektedir. Yazının bulunuşundan evvelki dönemlerde milletlerin hayatlarında derin izler bırakan tarihsel vak’aları dile getiren destanlar epik şiir sayılmaktadır. Epik şiirlerde yiğitlik, kahramanlık, savaş gibi temalar işlenir. Her epope (destan) yahut epik şiirlerde tarihsel bir gerçek bulunmaktadır ve epik şiir bu gerçekten oluşur. Epik şiir çoğu zaman, okuyucuyu coşkulandırdığı için lirik şiir özellikleri de taşımaktadır.

Epik Şiir Örneği:

Kalktı göç eyledi Avşar elleri,
Ağır ağır giden eller bizimdir.
Arap atlar yakın eder ırağı,
Yüce dağdan aşan yollar bizimdir.
Belimizde kılıcımız Kirmani,
Taşı deler mızrağımın temreni.
Hakkımızda devlet etmiş fermanı,
Ferman padişahın,dağlar bizimdir.
Dadaloğlu’m birgün kavga kurulur,
Öter tüfek davlumbazlar vurulur.
Nice koçyiğitler yere serilir,
Ölen ölür, kalan sağlar bizimdir.

Dadaloğlu

4. Didaktik Şiir

Didaktik şiir, belli bir fikri aşılamak veya belli bir konuda öğüt, bilgi yaymak, etik bir ders çıkarmak amacıyla öğretici özellikte yazılan, duygu yönü zayıf şiir türüdür. Eski çağlarda ozanların eğitici öğretici insanlar olduğu kabul ediliyordu. Eski Yunan edebiyatında Hesiodos bu türün ilk örneklerini vermiştir. Türk edebiyatında “ta’limî” terimi de aynı anlamda kullanılmıştır. Manzum hikâyeler ve fabllar da bu gruba girmektedir.

Didaktik şiir, genel anlamda okuyucunun aklına, mantığına yönelik yazılmaktadır. Ölçü ve kafiyelerinden ötürü akılda kalıcı olan didaktik şiir, manzum hikaye ve fabl yazarken en çok başvurulan yöntemdir.

Didaktik Şiir Örneği:

Şunlar ki çoktur malları
ör nice oldu halleri
Sonucu bir gömlek imiş
Anında yoktur yenleri

Yunus Emre

5. Satirik Şiir

Eleştirici ifadesi olan şiirlere, satirik şiir denir. Bir kişi, herhangi bir durum üzerinden iğneleyici sözlerle, alaylı ifadelerle yerilir. Bunlar da didaktik şiir özellikleri de görüldüğünden, didaktik şiir içinde de değerlendirilebilir ama açık bir eleştiri sunduğu için ayrı değerlendirilmesi daha uygundur. Bu tür şiirlere Divan edebiyatında hiciv, Halk edebiyatında taşlama, yeni dönem edebiyatımızda ise yergi verilir. Eğer incelerseniz karşınıza çıkacaktır; satirik şiir, şiir türleri arasında ülkemizde sıkça kullanılan lirik şiir ardından ikinci sırayı almaktadır. Satirik şiir nedir, sorusunun yanıtını verdikten sonra, bir örnek ile diğer şiir türüne geçebiliriz.

Satirik Şiir Örneği:

Ben sersemin biriyim,
Oturmuş senin için aşk siirleri yazıyorum.
Ellerinin beyazlığından,
Gözlerinin güzelliğinden bahsediyorum.
Oysa ki sen bir ettir, ekmektir tutturmuşşun,
gözün dünyayı görmüyor.
Al bu şiiri, götür sat,
para ederse
bir ekmek, yarım kilo pirzola al,
otur zıkkımlan…

Ümit Yaşar Oğuzcan

6. Dramatik Şiir

Tiyatroda kullanılan şiir türüdür. Eski Yunan edebiyatında oyuncuların sahnede söyleyecekleri sözler şiir haline getirilir ve onlara ezberletilirdi. Bu konum 19. yy’da dram tiyatro türünün  çıkışına kadar süre gelir. Bundan sonra tiyatro metinleri düz yazıyla yazılmaya başlanır.

Dramatik şiir harekete çevrilebilen, sahnelenebilen şiir türüdür. Başlangıçta trajedi ve komedi olmak üzere iki tür olan bu şiir türü, dramın da eklenmesiyle üçe çıkmıştır.

Coğrafyamızda dramatik şiir türüne çok fazla örnek verilmemiştir. Çünkü bizim Batı’ya açıldığımız dönemde (Tanzimat) Batı’da da bu tür şiirler yazılmıyordu; tiyatroda nesir kullanılıyordu. Bizim tiyatrocularımız da tiyatro eserlerini bundan dolayı nesirle yazmışlardır. Ancak nadirde olsa nazımla tiyatro yazan da olmuştur, örneğin, Abdülhak Hamit Tarhan

Batı edebiyatında Corneille, Racine, Shakespeare; Türk edebiyatında Namık Kemal, Abdülhak Hamit Tarhan, Faruk Nafiz Çamlıbel hüzünlü şiirin en güzel örneklerini vermişlerdir.

Dramatik Şiir Örneği:

Halketsem esirlerle leşker,
Mahveylesem ordularla asker,
Olsa bana hep mülûk çâker;
Cinsince o iktidar münker,
Fevkimde uçar tuyûr-u kemter!
Âvâze-i dehr iken tanînim,
Gördüm ana değmiyor enînim;
Milletlere karşı âhenînim;
Bir âfete karşı nazenînim.
Afetse de ey ilâh göster!
Bilmem bana ân mı, şân mı lâzım?
Gülbün mü ya kehkeşân mı lâzım?
Âguuş-u vefâ-nişân mı lâzım?
Bir pençe-i hun-feşân mı lâzım?
Canan mı güzel, cihan mı hoş-ter?

Abdülhak Hamit Tarhan

En Bilinen Aşk Şiirleri Kime Aittir?

Şiir Nedir? - Nazım Hikmet Ran

Nazım Hikmet Ran

Duygu dünyamızda yaşadığımız farklı değişimlere hitap eden ve adeta, ruh dünyamızı yakıp geçen aşk şiirleri, her

dönem hayatımızın bir yerinde kendisine yer bulmuştur. Peki bu en bilinen aşk şiirleri kime aittir?

Örneğin, en güzel aşk sözleri ile duygu dünyamızın derinliklerine inen Vaiz Sokak şiiri, önemli aşk şairleri arasında yer alan Turgut Uyar’a aittir. İkinci Yeni akımının en bilinen şairlerinden olan Cemal Süreya’nın Üvercinka şiiri de, yine en bilinen aşk şiirleri arasında yerini almaktadır.

Aşk şairi denildiğinde akla ilk gelen kimdir? Birçok insanın dudakları arasından hemen Nazım Hikmet Ran çıkacaktır ve doğrudur da; Nazım Hikmet, gerçekten de aşık olmaya aşık bir şairdi. “Seni düşünmek güzel şey, ümitli şey…”

En bilindik ve en güzel aşk şiirlerinin diğer şairlerinin isimlerini sayacak olursak, karşımıza; Attila İlhan, Edip Cansever, Nazım Hikmet, Cemal Süreya, Orhan Veli ve Abdurrahim Karakoç gibi önemli şairler en ön plana çıkacaktır.

Akrostiş Şiir Nedir?

Şiir severlerin bir kısmı adını sıkça duymalarına rağmen, akrostiş şiir nedir? Sorusunu sormaktadır. Hemen yanıtlayalım.

Akrostiş şiir; şiirde dizelerin en başındaki harflerinin, yukarıdan aşağıya sıralandığında anlamlı bir sözcük oluşturan şiirlere denilmektedir.

Akrostiş Şiir Örneği:

Ö lümüne severken ben seni,
alimlikle bitirdin bu sevgiyi,
akin, içimde sana karşı kalan ufak aşk kırıntıları,
lzem verse de kalbime,
ana dünyamda taşıyacağım ben bu aşkı.

Burada baş harflerin oluşturduğu sözcüğün, sadece bir insanın isminin oluşturulması şartı aranmamakta olup, anlamlı farklı bir sözcükte içerebilmektedir.

Bu makalemizde şiir nedir, şiir türleri nelerdir, akrostiş şiir nedir gibi soruların yanıtlarını verirken, pastoral şiir, satirik şiir, lirik şiir, didaktik şiir gibi şiir türleri hakkında da bilgi aktarmaya çalıştık. Aynı zamanda açıkladığımız şiir türleri ile beraber birer şiir örneği verdik. Umuyoruz ki faydalı olmuştur.

* Şiir türleri konusunda turkedebiyati.org’dan faydalanılmıştır.

Misafir Yazar


Ayrıca ilginizi çekebilir;

İntihar Eden Yazarlar ve Hayatları

Ütopya ve Distopya Nedir? Kitap ve Film Önerileri

Deneme Nedir? Deneme Özellikleri Nelerdir?

Senaryo Nasıl Yazılır? Senaryo Örnekleri

Hikaye Nedir? Hikaye Özellikleri

Roman Nedir? Nasıl Yazılır?

Yayınevleri Tarafından Reddedilen Yazarlar

Beat Kuşağı Nedir? Beat Kuşağı Yazarları

Divan Edebiyatı Nedir? Divan Edebiyatı Şairleri

 

 

Yazar: Yazar Olmak

Yazar Olmak, yazar ve yazar adayları için önemli ipuçları paylaşan, yazarların önerilerini okurlarına ileten bir platformdur.

Yazılar E-posta Adresinize Gelsin
Hiçbir Şeyi Kaçırmayın

Nasıl yazar olunur? Kitap yayımlatmak neden zor? Bir öykü kaleme alırken nelere dikkat edilmesi gerekir? Başarılı yazarların yazar adaylarına önerileri nelerdir? Gibi sorular soruyorsanız, cevapları e-posta kutunuza gelsin.

Abonelik için teşekkürler

Bir şeyler yanlış gitti.

Yorum Yazın

Yazılar E-posta Adresinize Gelsin
Hiçbir Şeyi Kaçırmayın

Öğrenme isteğiyle dolu olanların arasına katılın

Abonelik için teşekkürler

Bir şeyler yanlış gitti.