Edebiyat Dergileri Tarihi ve Günümüz Dergileri

Edebiyat Dergileri Tarihi

Son yıllarda dergi cennetine dönen ülkemizde, ince zeka ile hazırlanmış birçok dergi bulunduğu gibi, edebiyat açısından önemli bir değer oluşturmayan vasat edebiyat dergilerinin çokluğu da inkar edilemez bir gerçektir. Edebiyat dergileri tarihi incelendiğinde, özellikle geçmiş yıllarda yayımlanan edebiyat dergileri günümüzdeki dergilere nazaran daha niteliklidir diyebiliriz. Türk edebiyatı dergileri tarihine damga vuran önemli dergileri ele alacağımız bu yazımızda, ilk edebiyat dergisi hakkında bilgiler sunarak, geçmişten günümüze dergilerin gelişimi hakkında da bilgilere değinmeye çalışacağız.

Dönüşen Edebiyat ve Dergiler

Türk edebiyat dergileri tarihi ele alındığında, geçmişten günümüze kadar her döneme damga vurmuş gerçek Türk edebiyatı dergisi olan basımları da rahatlıkla görebiliriz. Kimileri kurulduktan belirli bir süre sonra kapansa da, kimileri ise öz isimleri ile veya isim değişikliğine giderek yakın tarihimize kadar gelmiştir; hatta bazıları günümüzde de yayın hayatlarına devam etmektedirler. Şiir içerikli dergilerin yanı sıra, ilmi ve bilim makaleleri dergilerde, dergilerin gelişimi konusunda çok önemli katkılar sunmuşlardır.

1861-1923 Yılları Arası, Türk Edebiyatı Dergisi

Bu dönemi incelediğimizde dergi bolluğu olan bir dönem olduğunu söylemek mümkündür.  Ancak bu edebiyat dergilerinin bir çoğunun, dergilerin gelişimi ve edebiyatımıza etkin bir fayda sağlamadığını da rahatlıkla söyleyebiliriz. Bu dönemde basılan etkin dergiler arasında yer alan Mecmua-i Ulum, Mecmua-i Fünün, Hazine-i Evrak ve Malumat gibi önemli dergiler ise, sarayın ve mevcut yönetimlerin baskı ya da istekleri nedeniyle, daha çok aktüel, fen, askerlik ve tıp gibi konuların üzerinde durmuşlardır. Şiir açısından baktığımızda bu önemli dergiler, biraz daha geri planda kalmışlardır. Bu dönemin sonraki Türk edebiyatı dergisi tarihine damga vurmayı başarabilen iki dergisi olan Genç Kalemler 1911 yılında, ikincisi olan Dergah ise 1921 yılında yayın hayatına başlamışlardır. Genç Kalemler dergisi Türkçü fikrin, Dergah ise Cumhuriyet sonrası genel edebiyatımızın ilk tohumları olan önemli Türk edebiyat dergileri arasında yer almışlardır.

Ömer Seyfettin yönetiminde çıkarılan Genç Kalemler dergisi, 15 günde bir yayınlanan bilim ve Türk edebiyatı dergisi olarak yayın hayatına 1 yıl devam etmiş ve Türk Milliyetçiliği olgusunu öne çıkarmıştır. Ziya Gökalp‘in Gökalp imzasını ilk defa bu dergide kullandığını görebiliriz.  Ziya Gökalp dışında Kazım Nami, Ali Canip, Hamdullah Suphi ve Süleyman Nazif gibi önemli isimlerde, Genç Kalemler dergisinde yazan isimlerden bazılarıdır. İlk edebiyat dergisi olarak, etkin olması ve tutulması nedeniyle, Genç Kalemler dergisini göstermek mümkündür.

Dergah dergisine baktığımızda ise, yine birbirinden önemli Türk edebiyatçılarını görmek mümkündür. Mustafa Nihat Özön sorumluluğunda yayınlanan Dergah dergisi, Yahya Kemal, Yakup Kadri, Ahmet Haşim, Halide Edip Adıvar ve Ahmet Hamdi Tanpınar gibi önemli isimlerle yayın hayatına devam etmiştir. Bu yazarlar edebi yazıların yanı sıra, Türk edebiyatının vazgeçilmez unsurları arasında yer alan şiir temasını da edebiyatımıza nakış nakış işlemişlerdir.

1923-1933 Yılları Arası Türk Edebiyat Dergileri

Cumhuriyet’in ilk yılları olması ve Latin harflerine geçilmesi nedeniyle, sadece şiir dergileri ve genel edebiyat dergileri dışında, tüm dergi ve gazetelerin satışında önemli bir düşüş yaşanmıştır. Bu döneme damga vuran Türk edebiyat dergilerine baktığımızda ise, Hayat Mecmuası, Resimli Ay, Güneş, Meşale ve Fikirler gibi dergileri görmek mümkündür. Servet-i Fünün dergisi bu dönemde Uyanış adıyla yayın hayatına devam etmiştir. Dergilerin genel teması, Cumhuriyete bağlılık üzerine kurulmuştur. Nazım Hikmet‘i Resimli Ay dergisi kadrosuna katarak, önemli bir adım atmıştır.

1933-1942 Yılları Arası, Şiir İşleyişi Daha Ön Planda

Köy edebiyatının dergilerde geniş yer bulmaya başladığı bu dönemde, şiir ağırlıklı dergiler ya da mevcut dergilerde yine şiir ağırlıklı temalar daha ön plana çıkmaya başlamıştır. Cumhuriyet için yazılan birçok şiir bu dönemde, üst seviyeye ulaşmıştır. İnsan dergisinin yayın hayatına başladığı bu dönem, Varlık ve Ülkü dergilerinin de yayın hayatına başladığı dönem olarak bilinmektedir.

Bu dönemde Tercüme Bürosu tarafından çıkarılan Tercüme Mecmuası, batı klasiklerini Türkçe’ye çevirerek batı kültürünün Türk kültürüne entegresi yönünde önemli rol oynamıştır.

1942-1950 Yılları Arası Dergilerin Gelişimi

Dergilerin gelişimi konu alındığında, 1942-1950 yılları arasında daha önemli gelişmelerin olduğunu söyleyebiliriz. Hümanizmanın en fazla ön plana çıktığı dönem, bu dönemdir. Çünkü bu dönem, sosyal bilimlere daha fazla ağırlık veren dergilerin yaygınlaştığı dönemdir. Kaynak, Yaprak ve Seçilmiş Hikayeler adlı dergiler, dönemin en fazla öne çıkan dergileri arasında yer almaktadır.

1950-1980 Edebiyat Dergileri Dönemi

Yine şiir temasına, daha fazla ağırlık verilen bir dönemdir. Bu dönemde yayınlanan haftalık Pazar Postası dergisi, Papirüs, Yeni Dergi, Diriliş ve Yeni Dergi gibi dergiler, en fazla satılan dergiler arasında yer almaktadır. İlk edebiyat dergisi sonrasında, buraya kadar olan değişim edebiyat dergileri tarihi için en önemli süreç olarak kabul edilmektedir. 1970’ten 1980’e kadar olan zaman dilimine ise, Militan, Halkın Dostları ve Sanat Emeği dergileri damga vurmuştur.

1980-1990 Dönemi Edebiyat Dergileri Dönemi

80’li yılların ortasında Yazko Edebiyat dergisi etrafında, edebiyatçıların bir araya geldiği görülmektedir. 80’den sonra çıkarılan şiir dergileri incelendiğinde ise, 1923 yılından 1980 yılına kadar çıkmış olan şiir dergilerinden 4 kat daha fazla olduğunu söyleyebiliriz. Sanat Olayı, Hürriyet Gösteri ve Gergedan gibi dergiler, bu dönemde ortaya çıkmış önemli dergiler arasında yer almaktadır.

Yukarıda ilk edebiyat dergisi olarak Genç Kalemler dergisini tanımlamış olsak da, Gerçek manada ilk yayın hayatına 1870 yılında başlayan derginin, Tanzimat Dönemi dergilerinden Ali Suavi‘nin sahibi olduğu Ulüm dergisi olduğunu söyleyebiliriz.

Günümüz Edebiyat Dergileri

Günümüz edebiyat dergileri ele alındığında kolayca görülebiliyor ki, edebiyattan öte popülerlik ve para kazanma arzusu ön plana çıkıyor. Edebiyat dergisi olarak geçen birçok dergi, edebiyatla uzaktan yakından ilgisi olmayan müzisyenleri ya da farklı uğraşları olan kişileri yazar olarak görüp dergilerinde yer verebiliyor. Elbette herkes yer yerde yazmak özgürlüğüne sahiptir. Buradaki eleştiri, salt edebiyatın para aracı olarak kullanılması yönündedir.

Elbette edebiyat dergileri arasında oldukça kaliteli iş yapanlar da var. Sessiz sedasız şiir, öykü ve deneme yayımlayan bu edebiyat dergileri, yeni yazarlara da kapılarını sonuna dek açıyor. Birçok kaliteli edebiyat dergisi ne yazık ki maddi sıkıntılar yüzünden kapanıyor. Bu noktada üzerinde durmak istediğim bir şey var; bazı edebiyat dergisi “sahipleri, yazarları”, dergilerin satılmaması sebebiyle kapandığında suçu okurlara atabiliyor. Bu oldukça basit ve saçma bir yaklaşım tarzı. Okura kendini benimsetmek, elbette yazarların işi. Okur eğer dergiyi benimsemediyse, suçlu olarak addedilmemeli.

Her neyse, günümüz edebiyat dergileri arasında kaliteli olarak ön plana çıktığını düşündüğüm ve önümüzdeki süreçte yayımlanacak olan, ekibine güvendiğim birkaç dergiyi paylaşmak istiyorum.

1. Kuledibi Dergi

Yoğun maddi sıkıntıların ardından kaliteli bir şekilde basılı yayın hayatına giren ve iki sayı yayımlayan Kuledibi Dergi, popülarizmden uzak ve “edebiyat yapmaya çalışan” edebiyat dergisi.

2. Peyniraltı Edebiyatı

Uzun soluklu edebiyat dergilerinden birisi. Bu dönemde bu denli uzun soluklu bir dergi hazırlamak oldukça zor. Ben daha çok öyküleri beğeniyorum.

3. Sabit Fikir

İşini hakkıyla yapan, Idefix/D&R tarafından yayımlanan dergi. Oldukça kaliteli kitap eleştirileri yapan bir ekip ve edebiyat dünyasından haberler ulaştıran bir editörü var.

4. 221B

Türkiye’ye böyle bir dergi lazımdı. Ülkenin en bilinen polisiye yazarı Ahmet Ümit’te 221B ekibinde.

5. Plüton Dergi

Sıcacık, samimi bir ekibin kurduğu Plüton dergi, yapmacıklıktan uzak ve çok iddialı olmayan eserler yayımlıyor. Onların iddiası, samimiyet.

Son olarak, yakın dönemde, işini beğendiğim bir yayın evinin dergi projesi olduğu haberini aldım. Şimdilik isim veremiyorum ama yakın zamanda yayımlanacağını umuyorum. Dilerim güzel bir iş çıkarırlar.


Ayrıca ilginizi çekebilir;

Emre Kongar – 5 Soru İle “Yazar Olmak”

İntihar Eden Yazarlar ve Hayatları

Ütopya ve Distopya Nedir? Kitap ve Film Önerileri

Deneme Nedir? Deneme Özellikleri Nelerdir?

Senaryo Nasıl Yazılır? Senaryo Örnekleri

Hikaye Nedir? Hikaye Özellikleri

Roman Nedir? Nasıl Yazılır?

Yayınevleri Tarafından Reddedilen Yazarlar

Beat Kuşağı Nedir? Beat Kuşağı Yazarları

Edebiyat Nedir? Türk ve Dünya Edebiyatı

Divan Edebiyatı Nedir? Divan Edebiyatı Şairleri

Yazar: Özlem Hür

Yazar Olmak'ta bir okur olarak görüşlerimi ve kısa bir süre yaptığım editörlük deneyimlerimi, yazar ve yazar adaylarına farklı bir bakış olması adına paylaşıyorum.

Yazılar E-posta Adresinize Gelsin
Hiçbir Şeyi Kaçırmayın

Nasıl yazar olunur? Kitap yayımlatmak neden zor? Bir öykü kaleme alırken nelere dikkat edilmesi gerekir? Başarılı yazarların yazar adaylarına önerileri nelerdir? Gibi sorular soruyorsanız, cevapları e-posta kutunuza gelsin.

Abonelik için teşekkürler

Bir şeyler yanlış gitti.

Yorum Yazın

Yazılar E-posta Adresinize Gelsin
Hiçbir Şeyi Kaçırmayın

Öğrenme isteğiyle dolu olanların arasına katılın

Abonelik için teşekkürler

Bir şeyler yanlış gitti.