Dünya ve Türk Edebiyatında İlkler

Bu makalede, Dünya ve Türk edebiyatında ilkler (ilk roman, ilk çeviri roman, ilk gazete, ilk alfabe, ilk şiir gibi) sıralanmıştır.

Dünya ve Türk Edebiyatındaki İlkler ve Önemleri

Herhangi bir bilginin önemini açıklamak bana biraz gereksiz gelse de, hem kültürel hem de mesleki açıdan bazı bilgilerin ne kadar önemli olduğunu vurgulamak bazen önem arz ediyor. Dünya ve Türk edebiyatında ilkler, bu manada hem kültürel anlamda, hem de yazar ve yazar adayları için mesleki manada önem kazanıyor.

Üniversite sınavlarına hazırlanan lise öğrencilerinden tutun da, bulmaca çözmeyi hobi edinmiş bir emekliye kadar herkesin karşısına çıkabilecek tarzda bilgiler içeren Dünya ve Türk edebiyatında ilkler, oldukça faydalı bir bilgi.

Dünya edebiyatından ziyade Türk edebiyatında ilkler konusuna daha geniş yer verilmiş olmasının sebebi, yaşadığımız coğrafyadaki edebiyat anlayışının dönem dönem nasıl şekillendiğine daha iyi şahit olunmasını sağlamaktır.

Türk Edebiyatında İlkler

İlk yerli tiyatro eseri: Şinasi / Şair Evlenmesi /1859

İlk yerli roman: Şemsettin Sami / Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat

Batılı tarzda uygun ilk roman: Halit Ziya Uşaklıgil/Aşk-ı Memnu

İlk çeviri roman: Yusuf Kamil Paşa/ Fenelon’dan Telemak /1859

İlk köy romanı: Nabizade Nazım / Karabibik

İlk psikolojik roman: Mehmet Rauf / Eylül

İlk realist roman: Recaizade Mahmut Ekrem / Araba Sevdası

İlk resmi Türkçe gazete: Takvim–i Vakayi

İlk yarı resmi gazete: Ceride-i Havadis

İlk edebî roman: Namık Kemal / İntibah

İlk tarihi roman: Namık Kemal / Cezmi , A. Mithat / Yeniçeri

İlk özel gazete: Şinasi ile Agah Efendi / Tercüman-ı Ahval

İlk pastoral şiir: A.Hamit Tarhan / Sahra

İlk şiir çevirisini yapan: Şinasî

İlk makaleyi yazan: Şinasî

Noktalama işaretlerini ilk kez kullanan: Şinasi

İlk Türk gazeteci: Şinasi

Aruzla ilk manzum tiyatro eseri yazan: Abdülhamit Hak Tarhan / Eşber

Heceyle yazılan ilk manzum tiyatro eseri: A. Hamit Tarhan / Nesteren

İlk bibliyografya: Katip Çelebi / Keşfü’z Zünun

İlk hatıra kitabı: Babürşah / Babürname

İlk hamse yazarı: Ali Şir Nevai

İlk tezkire: Ali Şir Nevai / Mecalisün Nefais

İlk şiir antolojisi: Ziya Paşa / Harabat

İlk atasözleri kitabı: Şinasi / Durub-i Emsal-ı Osmaniye

İlk mizah dergisi: Diyojen /Teodor Kasap

İlk hikaye kitabı: A.Mithat Efendi / Letaif-i Rivayet

 İlk fıkra yazarı: Ahmet Rasim

İlk Türkçe yazılan ilk kitap: Yusuf Has Hacip / Kutadgu Bilig

İlk siyasetname: Yusuf Has Hacip/ Kutadgu Bilig

Mesnevi tarzında yazılmış ilk eser: Y. H. Hacip / Kutadgu Bilig

İlk didaktik şiir örneğimiz: Kutadgu Bilig

Aruzla yazılan ilk eserimiz: Kutadgu Bilig

İlk mensur şiir örneklerini veren: Halit Ziya Uşaklıgil

Şiirde ilk defa Türk kelimesini kullanan: Mehmet Emin Yurdakul

İlk makale: Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi

İlk edebi bildiriyi yayımlayan topluluk: Fecr-i Ati (Servet-i Fünün)

İlk seyahatname: Seydi Ali Reis / Miratül Memalik

İlk Edebiyat tarihçimiz: Abdulhalim Memduh Efendi

Batı anlayışındaki ilk edebiyat tarihçimiz: Fuat Köprülü

Sahnelenen ilk tiyatro: Namık Kemal / Vatan Yahut Silistre

Kafiyeyi şiire serperek klasik nazım şekillerinden farklı ilk örnekleri veren: Teyfik Fikret

Türkçenin ilk dil bilgisi kitabı: Süleyman Paşa / Sarf-ı Türki

İlk natüralist eserimizin yazarı: Nabizade Nazım / Zehra

Divan Edebiyatında mahallileşme akımının temsilcisi: Nedim

Şarkı nazım türünü ilk kullanan: Nedim

İlk tarih ve coğrafya ansiklopedisi: Kamusul Alam

İlk sözlüğümüz: Kaşgarlı Mahmut / Divan-ı Lügat-it Türk

İlk Türkçe sözlük: Şemsettin Sami / Kamus-ı Türki

İlk özdeyiş örneklerini veren: Ali Bey / Lehçet’ül Hakayık

Türk adının geçtiği ilk Türkçe metin: Orhun Abideleri (Göktürk Kitabeleri)

Edebiyatımızda objektif eleştirinin nasıl olacağını ilk açıklayan: R.M. Ekrem

Edebiyatımızdaki milli dönemin açılmasına öncülük eden: M.Emin Yurdakul

Konuşma diliyle yazılmış ilk hikayenin yazarı: Ömer Seyfettin

Edebiyatımızda ilk kafiyesiz şiirini yazan: A. Hamit Tarhan / Validem

İlk köy şiiri: Muallim Naci / Köylü Kızların Şarkısı

İlk alfabemiz: Göktürk Alfabesi

Tekke şiirinin kurucusu: Ahmet Yesevi

İlk Türk destanı: Alp Er Tunga Destanı

Bizde batılı anlamda ilk eleştiriyi yazan: Namık Kemal

Bizde epik tiyatro türünün kurucusu: Haldun Taner

İlk kadın romancımız: Fatma Aliye Hanım

Süslü nesrin ilk temsilcisi: Sinan Paşa

Dünyanın halen yaşayan en büyük ve ilk Müslüman Türk Destanı: Kırgızların Manas Destanı

Edebiyat kelimesini bizde ilk kullanan: Şinasi

Kurtuluş savaşımızı doğrudan işleyen roman: Halide Edip Adıvar / Ateşten Gömlek

İlk uyarlama tiyatro eserinin yazarı: Ahmet Vefik Paşa

İlk divan şairi: Hoca Dehhani

Hikayede gerçek anlamda ilk kez Anadoluyu işleyen: Refik Halit Karay

En başarılı psikolojik roman yazarımız: Peyami Safa / 9.Hariciye Koğuşu

Dünya Edebiyatında İlkler

İlk Modern Roman: Cervantes / Donkişot

İlk Tahlil Romanı örneği:  Madam Dö La Fayet’in / Prenses Dö Klev

Dünya edebiyatındaki ilk hikayeci ve eseri: Boccaio / Decameron

Deneme türünün kurucusu: Montaigne

Dünyanın bilinen ilk destanı: Sümerlerin Gılgamış Destanı

Dünyanın halen yaşayan, en büyük ve ilk Müslüman Türk Destanı: Kırgızların Manas Destanı

İlk mizah dergisi: Diyojen / Teodor Kasap

Komedi türünün ilk büyük ustası: Aristophanes

Trajedi türünün ilk büyük ustası: Aiskylos

Alıntı: Taylan Tatlı


Ayrıca İlginizi Çekebilir;

Emre Kongar – 5 Soru İle “Yazar Olmak”

Baturalp İlkay Gülten – 5 Soru İle “Yazar Olmak”

Emrah Ateş – 5 Soru İle “Yazar Olmak”

Yazar: Yazar Olmak

Yazar Olmak, yazar ve yazar adayları için önemli ipuçları paylaşan, yazarların önerilerini okurlarına ileten bir platformdur.

Yazılar E-posta Adresinize Gelsin
Hiçbir Şeyi Kaçırmayın

Nasıl yazar olunur? Kitap yayımlatmak neden zor? Bir öykü kaleme alırken nelere dikkat edilmesi gerekir? Başarılı yazarların yazar adaylarına önerileri nelerdir? Gibi sorular soruyorsanız, cevapları e-posta kutunuza gelsin.

Abonelik için teşekkürler

Bir şeyler yanlış gitti.

Yorum Yazın

Yazılar E-posta Adresinize Gelsin
Hiçbir Şeyi Kaçırmayın

Öğrenme isteğiyle dolu olanların arasına katılın

Abonelik için teşekkürler

Bir şeyler yanlış gitti.